Có lẽ chẳng ai ngờ rằng, khá nhiều
đồ cũ
cổ vật được mệnh danh là “đệ nhất thế gian”, có giá hàng chục tỉ đồng nằm trong
các bộ sưu tập tư nhân bây giờ đều là “đầu cá vá đuôi tôm”…”, anh bạn vong niên
của tôi - một chuyên gia có hạng đang công tác trong ngành bảo tàng - nhân lúc
trà dư tửu hậu đã bắt đầu câu chuyện mà anh cho là “đậm chất bi hài” về tình cảnh
của thị trường cổ vật ở nước ta hiện nay như vậy. Theo anh, bây giờ, bằng thủ
thuật vô cùng tinh vi - đến mức máy móc hiện đại của các cơ quan chuyên môn
cũng phải chào thua - những nhà “giả kim thuật đời mới” có khả năng tạo ra một
trống đồng giả nhưng lại “thật y chang”.
Một trong những chiêu do các “nghệ
nhân” siêu phàm này hay thi triển là “ém quân” tại các vùng có nhiều di chỉ khảo
cổ học để thu
mua đồ cũ đồng mục, tức là các mảnh
vỡ đồ dùng nhiều tuổi được chế tạo bằng đồng chôn trong lòng đất đã bị sùi mục,
phong hóa bởi thời gian. Gom được nguyên liệu rồi, họ mang về dùng máy chuyên dụng
đặt riêng ở nước ngoài nghiền thành bột mịn, sau đó sử dụng máy ép thủy lực
công suất dập cực lớn ép cứng loại bột này vào những chiếc khuôn đặc biệt đã được
thiết kế sẵn phôi. Với cách làm này, cộng thêm vài “nghệ thuật” siêu hạng khác
như bí mật chôn “hàng” xuống đất sâu thêm vài năm chẳng hạn, sau đó sử dụng các
mánh khóe mua
bán
đồ cũ tinh vi, họ có thể móc từ túi các đại gia máu mê đồ cổ một khoản
tiền cực lớn.
Anh bạn tôi còn kể, một nhà sưu tầm
đồ cổ nổi tiếng ở Hải Dương đã quá cố, lúc sinh thời từng than thở với anh rằng,
dù đã được giới chơi
đồ cũ đồ cổ tôn vinh là “đại ca” bởi những hiểu biết uyên thâm
trong nghề, nhưng ông đã bị lừa cả tỉ bạc khi
mua đồ cũ phải chục con dao găm cán hình người bằng đồng, làm
giả dao găm Đông Sơn. Đầu tiên, ông thực hiện thành công “phi vụ” suôn sẻ với
giá 7.500USD cho 1 con dao. Được người môi giới đồng thời là đệ tử ruột “động
viên” có thể mua được với số lượng lớn, tháng sau, ông quyết định huy động nguồn
lực tài chính từ anh em chiến hữu “ôm” thêm 8 con nữa.
Mấy tháng sau, khi vị “đại ca” vẫn
chưa hết cảm giác lâng lâng sung sướng vì có trong tay bộ “hàng độc”, thì cũng
là lúc báo chí loan tin tay “đối tác” bị công an bắt vì dính vào một vụ lừa đảo
liên quan đến đồ giả cổ. Dù trong bụng đã “tá hỏa tam tinh” nhưng ông vẫn chưa
chịu “khuất phục” bởi cái tin động trời ấy, do vẫn tự tin vào kinh nghiệm lão
luyện của bản thân. Chỉ đến khi đưa những con dao kia vào phòng thí nghiệm phân
tích hợp kim đồng, có kết luận không phải là đồng thời Đông Sơn, ông mới… đổ bệnh,
phần vì tiếc của, phần vì tức do bị cái thằng “vắt mũi chưa sạch” chơi xỏ.
Cũng theo anh bạn tôi, cách đây
chưa lâu, một tay buôn cổ vật được mệnh danh là “có sỏi trong đầu” bị lừa một
món cổ vật có giá tới hơn 5 tỉ đồng. Mới đầu, xem ảnh do người bán gửi qua mạng
Internet, tay này mừng hú vì rõ ràng, con nghê cổ thời Ân - Thương bên Tàu này
là đồ độc mà trong “bảo bối” của ông cụ thân sinh - vốn là một nhà buôn
do cu đồ cổ có hạng ở đất Thăng Long thời Pháp
thuộc - truyền lại mô tả rõ: Đây là hàng “độc”, dưới gầm trời này chỉ có duy nhất
một con.
Sau khi đã thống nhất với chủ
hàng để xem đồ rồi thuê các chuyên gia giám định sử dụng các máy móc phân tích
hợp kim, quang phổ, thấy ngon ăn, ông ta vung hầu bao xuất tiền. Gần một năm
sau, vô tình lên mạng đọc được bài viết trong một tạp chí của Mỹ, ông mới biết
đây là đồ copy thời Ân - Thương của Trung Quốc, được một bảo tàng bên Mỹ phục
chế theo tiêu chuẩn như thật, thật đến mức các chuyên gia giám định, các máy
móc phân tích hợp kim, quang phổ cũng phải bó tay, lúc đó mới ngã ngửa người
ra.
Tràn lan hàng Trung Quốc “rởm”
Theo chân anh bạn vong niên đến
“vấn an” một nhà sưu tập đồ cổ tên Tâm, nhà ở phố Nghi Tàm (quận Tây Hồ, Hà Nội),
tức thì tôi hoa mắt bởi 4 tầng lầu nhà ông ăm ắp đồ gốm, đồ ngọc, đồ đồng...
Trong men say của cái thú chơi tao nhã đã theo đuổi ngót nửa thế kỉ, nhà sưu tập
tự hào giới thiệu dăm món tiêu biểu trong hàng nghìn món đang “ngự” trên những
chiếc giá đóng bằng gỗ quý. Ông Tâm cho biết, thú sưu tầm đồ cổ phải xuất phát
từ đam mê, nhưng không phải ai chơi cũng được dù trong nhà có cả núi vàng. Vì nếu
không có hiểu biết uyên thâm về lịch sử, văn hóa từng thời kì cũng như kiến thức
chuyên sâu đủ để thẩm định, đánh giá đồ cổ thông qua rất nhiều yếu tố đặc thù
khác nhau, vốn chỉ có những người thực sự có nghề mới am hiểu, thì rất dễ gặp
phải đồ giả cổ.
Giới chơi đồ cổ Việt Nam không
bao giờ quên được “bài học kinh điển” khi cơn sốt đồ gốm sứ xanh trắng Huế tăng
nhiệt sau thời điểm Huế được công nhận là di sản văn hóa thế giới, đặc biệt là
sau khi cuộc
bán
đồ cũ đấu giá thành công những món đồ tương tự tại Pháp, hàng loạt đồ sứ
giả cổ “Nội phủ thị trung”, “Nội phủ thị hữu”, “Khánh Xuân” được chế tác một
cách tinh vi tại Trung Quốc đã “đổ bộ” sang Việt Nam. Cơn sốt này khiến cho rất
nhiều nhà sưu tập ăn “quả đắng”, với giá 3.000 - 5.000USD cho mỗi chiếc đĩa đường
kính 28-30cm. Cũng trong cơn sốt đồ hoàng tộc triều Nguyễn đó, còn một loại cổ
vật nữa bị làm nhái, đó là những đồng tiền bạc có ghi niên hiệu Tự Đức, đã lừa
được khá nhiều người sưu tập bỏ ra mua với giá từ 20-30 triệu đồng/đồng bạc,
trong khi giá trị thực của nó chỉ khoảng 1,5-2 triệu đồng là cùng…
Cũng bằng chiêu tương tự, không
biết bao nhiêu người đã mất toi hàng trăm triệu đồng khi mua
thanh ly do cu phải những chiếc thạp đồng Đào
Thịnh cổ vốn rất nổi tiếng, nhưng thực tế, đó chỉ là những loại thạp rất thông
thường với vài hoa văn hình học dưới chân và gần miệng, giá chỉ độ hơn 1 triệu
đồng. Bằng một mỏ hàn điện, “thợ” đã vẽ lên thành những chiếc thuyền chở chiến
binh Đông Sơn, tuyệt kĩ đến từng chi tiết. “Gần đây, đồ đồng giả từ Trung Quốc
còn tràn vào Việt Nam như một thứ hàng giả cao cấp, khiến những người buôn sừng
sỏ nhất cũng đôi lần mất toi số tiền lớn để mua
thanh
lý đồ cũ những thứ đồng nát được đúc lại một cách cực kì điệu nghệ…”, ông
Tâm tiết lộ.
Cũng theo ông Tâm, “siêu” nhất phải
kể đến chiêu “nội hoá đồ giả cổ” của các tay chuyên lừa đảo. Chả là, do có thị
trường cổ vật đa dạng, Việt Nam đã thu hút không ít các đồ giả cổ ở các nước chảy
vào. Điển hình nhất là đồ gốm sứ giả các thời Đường, Tống, Nguyên, Minh, Thanh,
đồ đồng giả kiểu Thương Chu, Tần, Hán từ Trung Quốc nhập vào, hay các loại tượng
đồng Phật giáo, các tượng Bàlamôn giáo: Visnu, Shiva, Ganesa từ Thái Lan,
Campuchia chuyển qua… Cao thủ hơn nữa là các tay chuyên kinh doanh đồ cổ giả lấy
mẫu trong catalogue rồi mang sang tận Trung Quốc, Thái Lan đặt hàng. Khi làm
xong lấy bản vẽ mang về, hàng chỉ chọn một hoặc hai cái đẹp nhất rồi tất cả những
cái còn lại hủy bỏ, tạo thành vật độc nhất vô nhị, kích thích máu sưu tầm những
món độc bản của các nhà sưu tập. Cũng có những nhà kinh doanh khéo tay sửa chữa
những đồ bể vỡ hư hỏng 50-80% phục chế lại, hoặc sản xuất đồ gỗ thì lấy ván có
tuổi trên 100 năm chế biến thành sản phẩm mới như bàn, ghế, tượng…
Cần “lành mạnh hoá” thị trường đồ cổ
“Khó đấy!”, anh bạn vong niên khẳng
định khi tôi cho rằng, để chấm dứt tình cảnh “đầu cá vá đuôi tôm” trong thị trường
cổ vật, cần có “giải pháp vĩ mô” là lành mạnh hoá thị trường đồ cổ. Để chứng
minh thêm luận điểm ngắn gọn nhưng “chắc nịch” của mình, anh đưa ra ví dụ: Cách
đây chưa lâu, giới chơi đồ cổ xôn xao trước thông tin có một bảo tàng vào dạng
tầm cỡ ở Hà Nội, trong một cuộc trưng bày đã “lẫn” cả đồ giả cổ của tư nhân -
mà nếu là đồ thật thì nó vào dạng cực hiếm và vô cùng có giá trị. Tuy nhiên,
đây không phải là chuyện lạ, bởi, đến ngay cả các bảo tàng nổi tiếng trên thế
giới đôi khi vẫn mu
thanh lý đồ cũ phải đồ
cổ giả, thậm chí có cuộc đấu giá quốc tế, hiện vật được giám định bởi các tay sừng
sỏ tầm cỡ thế giới mà cũng bị “bé cái lầm”.
“Có điều, ở Việt Nam, cái sự lộn
xộn trong thị trường đồ cổ diễn ra nhiều quá. Xét về mặt tâm lý, người ta rất dị
ứng với chuyện mông má, sửa chữa cổ vật. Đó là chưa kể, bằng việc biến đồ vỡ
thành đồ lành, đồ thông thường thành đồ độc bản, những tay “phù thủy” buôn đồ cổ
đã lừa đảo hàng tỉ đồng…”, anh bạn tôi than phiền rồi đưa ra ý kiến luận giải rằng,
thực trạng buồn này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, nhưng lớn nhất vẫn là do việc
mua bán, trao đổi cổ vật ở ta, dù đã được luật hoá nhưng vẫn chưa đầy đủ. Không
phải gần đây Việt Nam mới bán đấu giá cổ vật. Vài thập niên đầu của thế kỷ trước,
khi người Pháp mở những hội chợ ở Hà Nội, Hà Đông, Nam Định..., ngoài những mặt
hàng thông thường, cổ vật cũng được bán đấu giá và thu hút được sự quan tâm của
công chúng. Những trống đồng Ngọc Lũ, thạp tám múi hoa nâu... - hiện đang lưu
giữ và phát huy giá trị ở Bảo tàng Lịch sử Việt Nam - chính là những sản phẩm
thu được từ những cuộc
ban do cu đấu giá ấy.
Gần đây, khá nhiều cuộc đấu giá cổ
vật đã được tổ chức tại Hà Nội, TPHCM và các địa phương khác trong cả nước,tuy
nhiên, vẫn còn mang nhiều hơi hướng của hình thức giao lưu và còn rất nhiều điều
phải bàn.
Do những yếu tố “đấu giá công
khai” còn thiếu nên mới sinh ra thị trường ngầm. Mà còn thị trường ngầm, thì
còn nhiều cú lừa bạc tỉ vì suy cho cùng, người mua bị lừa là do thiếu thông
tin. Tôn vinh được những người sưu tập thông qua đấu giá chính là lành mạnh hóa
thị trường cổ vật, và cái quý hơn nữa là chính những người sưu tập sẽ trở thành
những người bảo quản, bảo tồn, lưu giữ, tránh thất thoát, “chảy máu” cổ vật ra
nước ngoài.
“Bằng những quy định thông
thoáng, cởi mở của pháp luật di sản văn hoá hiện hành, thị trường cổ vật nước
ta đã “khởi động”, song, sự vận hành của nó chưa thực sự quy củ, trật tự. Nhà
nước cần ban hành quy chế mua bán, trao đổi, tặng cho, thừa kế cổ vật, quy chế
về tổ chức và hoạt động của các cửa hàng mua bán cổ vật. Đặc biệt, phải làm thế
nào để khuyến khích, phát triển “đội quân” những người sưu tập cổ vật, bởi bất
cứ quốc gia nào, dù giàu có đến đâu, cũng không thể mua được tất cả cổ vật, nếu
không trông chờ vào khả năng xã hội hóa này…”, anh bạn tôi chốt lại.
Chợ đồ cũ thưởng thưởng chuyên
mua bán đồ cũ, đồ thanh lý lớn nhất tại Hà Nội:
Website: docu24h.com – thanhlydocu.vn
Email: docu24h@gmail.com
Sưu tầm
